Quy trình kiểm tra ESD đầu ca: 6 bước cho công nhân và tổ trưởng

Phần lớn hư hỏng do tĩnh điện (ESD) trong xưởng điện tử không đến từ việc thiếu thiết bị, mà đến từ thiết bị đã hỏng mà không ai biết: dây vòng đeo tay đứt ngầm bên trong, giày ESD mòn đế hoặc dính bẩn, thảm bàn bị tuột kẹp nối đất. Linh kiện nhạy tĩnh điện có thể hỏng ở mức vài chục đến vài trăm volt – thấp hơn nhiều so với ngưỡng con người cảm nhận được. Vì vậy kiểm tra ESD đầu ca là bước rẻ nhất và hiệu quả nhất để giữ khu vực bảo vệ tĩnh điện (EPA) luôn hoạt động đúng.

Bài viết này tóm tắt quy trình 6 bước mà Kanocom thường hướng dẫn khách hàng áp dụng, kèm ngưỡng đạt tham khảo, mẫu sổ ghi và gợi ý chọn máy kiểm tra.

Vì sao phải kiểm tra ESD mỗi đầu ca?

• Vòng đeo tay và dây nối là vật tư tiêu hao. Dây xoắn bị gập, kéo căng hằng ngày nên dễ đứt lõi bên trong mà vỏ ngoài vẫn nguyên – nhìn bằng mắt không phát hiện được.
• Giày, dép ESD thay đổi theo điều kiện sử dụng. Đế bị mòn, dính keo, bụi bẩn hoặc chân quá khô (da khô, tất dày) đều làm điện trở tăng vượt ngưỡng.
• Hỏng ESD thường là “hỏng ngầm”. Linh kiện bị suy giảm vẫn qua được kiểm tra chức năng, rồi lỗi ở tay khách hàng – chi phí bảo hành cao hơn rất nhiều so với vài giây kiểm tra mỗi sáng.
• Có dữ liệu để truy vết. Khi khách hàng hoặc đoàn đánh giá hỏi, sổ ghi kết quả đầu ca là bằng chứng chương trình kiểm soát ESD đang được duy trì.

Cần chuẩn bị gì?

Một trạm kiểm tra đầu ca đặt ngay lối vào khu EPA, gồm:

• Máy kiểm tra vòng đeo tay (loại đơn giản) hoặc máy kiểm tra vòng đeo tay và giày (loại kết hợp có bàn đạp chân).
• Sổ ghi hoặc bảng ghi kết quả treo cạnh máy: ngày, ca, tên/mã nhân viên, kết quả vòng tay, kết quả giày, chữ ký.
• Vòng đeo tay và dây nối dự phòng để thay ngay khi có người không đạt.
• Máy đo điện trở bề mặt cho tổ trưởng/QC để kiểm tra thảm, bàn và ghế định kỳ.

Quy trình kiểm tra ESD đầu ca – 6 bước

Bước 1: Mặc đồ ESD đầy đủ trước khi kiểm tra

Mặc áo hoặc quần áo ESD, mang giày/dép ESD (hoặc gót nối đất) và đeo vòng tay sát da, không đeo ra ngoài tay áo. Kiểm tra ở trạng thái “sẵn sàng làm việc” thì kết quả mới phản ánh đúng thực tế.

Bước 2: Kiểm tra vòng đeo tay

Cắm đầu dây vòng tay vào cổng của máy, chạm tay vào điện cực theo hướng dẫn. Máy sẽ báo:

• PASS (đèn xanh): hệ vòng tay – dây – cơ thể nằm trong ngưỡng đạt.
• LO / FAIL thấp: điện trở quá thấp – thường do dây nối bị mất điện trở bảo vệ hoặc chập. Không được dùng vì không an toàn cho người.
• HI / FAIL cao: điện trở quá cao – thường do dây đứt, vòng lỏng, da quá khô.

Bước 3: Kiểm tra giày, dép ESD

Với máy kết hợp có bàn đạp, đứng lên bàn đạp và kiểm tra lần lượt chân trái, chân phải (hoặc cả hai cùng lúc tùy máy). Mỗi chân phải đạt riêng – một chân không đạt nghĩa là đường xả tĩnh điện qua sàn không đảm bảo.

Bước 4: Xử lý ngay khi không đạt

Không “thử lại cho đến khi qua”. Làm theo thứ tự: chỉnh lại vòng cho sát da → thay dây nối → thay vòng tay → kiểm tra lại. Với giày: lau sạch đế, kiểm tra tất (tất quá dày, sợi tổng hợp làm tăng điện trở) → nếu vẫn không đạt thì đổi giày. Người không đạt chưa được vào khu vực thao tác linh kiện.

Bước 5: Ghi kết quả vào sổ

Ghi PASS/FAIL cho từng hạng mục, cách xử lý nếu có. Nhiều máy có cổng kết nối với hệ thống kiểm soát ra vào hoặc phần mềm ghi dữ liệu – nếu xưởng đông người, đây là cách giảm sai sót ghi tay.

Bước 6: Tổ trưởng/QC kiểm tra trạm làm việc theo định kỳ

Ngoài con người, bề mặt làm việc cũng cần được kiểm: thảm bàn, dây nối đất của thảm, ghế ESD, xe đẩy và khay chứa. Tần suất phổ biến là hằng tuần hoặc hằng tháng tùy mức độ nhạy của sản phẩm, dùng máy đo điện trở bề mặt và điện trở tới đất.

Ngưỡng đạt tham khảo

Ngưỡng cụ thể nên theo quy định nội bộ của nhà máy hoặc yêu cầu của khách hàng. Bảng dưới đây là các mức thường gặp, dùng để tham khảo khi cài đặt máy:

Lưu ý: mức dưới 750 kΩ thường bị coi là “quá thấp” vì liên quan đến an toàn điện cho người, không phải càng thấp càng tốt.

Mẫu sổ ghi kiểm tra ESD đầu ca

Cuối tháng, tổng hợp số lần FAIL theo loại để biết cần thay vật tư gì: nếu “HI” vòng tay nhiều, dây nối có thể đã đến hạn thay đồng loạt; nếu giày FAIL nhiều vào mùa khô, cân nhắc hướng dẫn công nhân về loại tất phù hợp.

Chọn máy kiểm tra phù hợp

Vòng tay thay thế: vòng đeo tay chống tĩnh điện DR-80. Xem thêm toàn bộ thiết bị đo tĩnh điện, giày dép ESD và giải pháp chống tĩnh điện ESD cho khu vực EPA.

Lỗi thường gặp khi kiểm tra đầu ca

• Kiểm tra cho có: bấm thử, máy báo đỏ nhưng vẫn vào làm. Cần quy định rõ: FAIL là phải xử lý trước khi vào EPA.
• Đeo vòng ngoài tay áo: vòng phải tiếp xúc trực tiếp với da.
• Dùng chung máy nhưng không ai hiệu chuẩn: máy cũng cần được kiểm tra định kỳ (tự hiệu chuẩn hoặc kiểm với điện trở chuẩn).
• Chỉ kiểm người, quên kiểm thảm: người đạt nhưng thảm mất nối đất thì linh kiện vẫn tích điện.

Đo kiểm tra ESD miễn phí tại nhà máy

Nếu xưởng của bạn chưa có quy trình kiểm tra đầu ca, hoặc muốn biết thảm, ghế, giày, vòng tay đang dùng còn đạt hay không, Kanocom có máy đo và hỗ trợ đo kiểm tra ESD miễn phí tại nhà máy khu vực TP.HCM và lân cận. Sau buổi đo, chúng tôi gửi tóm tắt các điểm chưa đạt và gợi ý vật tư thay thế phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Có cần kiểm tra vòng đeo tay mỗi ngày không, khi đã dùng màn hình giám sát liên tục?

Nếu bàn làm việc đã có thiết bị giám sát vòng tay liên tục thì có thể bỏ bước kiểm tra vòng tay đầu ca cho vị trí đó, nhưng giày ESD vẫn nên kiểm tra mỗi ca.

Giày ESD không đạt có phải hỏng hẳn không?

Chưa chắc. Hãy lau sạch đế, đổi tất mỏng hơn và kiểm tra lại. Nếu vẫn không đạt sau khi vệ sinh, giày đã mất tính dẫn điện và cần thay.

Bao lâu nên thay dây nối vòng đeo tay?

Không có mốc cố định; hãy thay ngay khi kết quả đầu ca báo HI/LO lặp lại. Nhiều xưởng chủ động thay dây theo chu kỳ vài tháng để giảm số lần FAIL.

Tại sao máy báo LO lại nguy hiểm?

Vì điện trở quá thấp làm mất lớp bảo vệ an toàn giữa người và đất, có thể gây nguy hiểm nếu chạm vào nguồn điện. Dây nối ESD đúng chuẩn luôn có điện trở bảo vệ bên trong.

Kanocom có đo ESD tại nhà máy không?

Có. Kanocom hỗ trợ đo kiểm tra ESD miễn phí tại nhà máy cho vòng tay, giày, thảm, bàn và ghế; liên hệ để đặt lịch.

Liên hệ Kanocom

Kanocom – Vật tư phòng sạch & chống tĩnh điện
Địa chỉ: 30 đường số 7, KP 20, P. Hiệp Bình, TP.HCM
Điện thoại/Zalo: 088 882 8910 – 0934 188 226
Email: sale1kano@gmail.com